Obowiązek ten powstaje najczęściej przy dziale spadku (po śmierci rodziców), gdy nieruchomość przypada jednemu ze spadkobierców. Spłata jest też konieczna, jeśli „przepisanie” domu odbyło się nie przez darowiznę, lecz przez umowę dożywocia – wtedy nieruchomość ta w ogóle nie wchodzi do masy spadkowej.
